--- title: "Çoklu Dil (i18n) Sistemi" url: "https://cilginyazilim.com/kutuphane/php-multi-language-i18n" description: "Bu örnek, PHP 8 ve MySQL üzerine kurulmuş, oturum girişli bir yönetim paneli içinde çalışan tam bir çoklu dil (i18n) katmanı gösterir. Çeviriler PHP dizisi olarak lang// altında durur ve üç dil desteklenir: Türkçe, İngilizce ve Arapça — üçünde de tam 73 anahtar. Örneğin ayırt edici tarafı çoğul kurallarını koda gömmemesidir: biçimi PHP'nin intl eklentisindeki MessageFormatter seçer, böylece Türkçe tek biçim, İngilizce iki, Arapça ise ikili (dual) dahil altı biçim kullanır. Sayı, tarih ve para birimi NumberFormatter ve IntlDateFormatter ile yerelleştirilir; intl eklentisi kapalıysa uygulama çökmez, sade bir yedeğe düşer. Dil seçimi beş kaynaktan belirli bir sırayla çözülür (adres parametresi, hesap tercihi, çerez, tarayıcı başlığı, varsayılan) ve her adımda beyaz listeden geçer. Arayüz Arapça'ya geçtiğinde ayrı bir RTL stil dosyası olmadan aynalanır; CSS mantıksal özelliklerle yazılmıştır. Panel ayrıca oturum güvenliği, CSRF koruması, hız sınırı, açık/koyu tema ve mobil uyum içerir. Composer, npm veya CDN bağımlılığı yoktur." published: "2026-09-03T09:44:20+03:00" modified: "2026-09-05T01:49:01+03:00" category: "Uygulama İskeleti" type: "kod örneği" difficulty: "Orta" tech: ["PHP 8", "PDO", "MySQL", "Bootstrap 5", "Ajax", "Oturum Girişi"] tags: ["Çoğul Kuralları", "Çoklu Dil", "i18n", "intl", "RTL", "Yerelleştirme"] license: "MIT" site: "CılgınYazılım" language: "tr" --- # Çoklu Dil (i18n) Sistemi Bu örnek, PHP 8 ve MySQL üzerine kurulmuş, oturum girişli bir yönetim paneli içinde çalışan tam bir çoklu dil (i18n) katmanı gösterir. Çeviriler PHP dizisi olarak lang// altında durur ve üç dil desteklenir: Türkçe, İngilizce ve Arapça — üçünde de tam 73 anahtar. Örneğin ayırt edici tarafı çoğul kurallarını koda gömmemesidir: biçimi PHP'nin intl eklentisindeki MessageFormatter seçer, böylece Türkçe tek biçim, İngilizce iki, Arapça ise ikili (dual) dahil altı biçim kullanır. Sayı, tarih ve para birimi NumberFormatter ve IntlDateFormatter ile yerelleştirilir; intl eklentisi kapalıysa uygulama çökmez, sade bir yedeğe düşer. Dil seçimi beş kaynaktan belirli bir sırayla çözülür (adres parametresi, hesap tercihi, çerez, tarayıcı başlığı, varsayılan) ve her adımda beyaz listeden geçer. Arayüz Arapça'ya geçtiğinde ayrı bir RTL stil dosyası olmadan aynalanır; CSS mantıksal özelliklerle yazılmıştır. Panel ayrıca oturum güvenliği, CSRF koruması, hız sınırı, açık/koyu tema ve mobil uyum içerir. Composer, npm veya CDN bağımlılığı yoktur. - **Gereksinim:** PHP 8.0+ · MySQL 5.7+ / MariaDB 10.3+ · pdo_mysql · mbstring · intl (önerilir) · Apache mod_rewrite - **Kod deposu:** https://github.com/CilginYazilim/multi-language-system ## Öne Çıkan Özellikler - Çoğul kuralını if değil, intl belirler — Arapça'da altı kategori (ikili dahil) - Cümle parçalanmaz; yer tutucu kullanılır, çevirmen sözcük sırasını değiştirebilir - Dil çözümleme sırası: ?lang= → hesap → çerez → tarayıcı → varsayılan - Dil tercihi hem çerezde hem hesapta saklanır; cihaz değişince kaybolmaz - Dil değiştirince ana sayfaya atmaz; bulunduğunuz sayfada kalırsınız - RTL için ayrı CSS dosyası yok — mantıksal özelliklerle düzen aynalanır - intl eklentisi yoksa uygulama çökmez, sade yedeğe düşer - Üç dilde de tam 73 anahtar; eksik anahtarda anahtarın kendisi basılır ## Kullanım Senaryoları - Projesine ikinci veya üçüncü dili ekleyecek ekipler - Arapça, Farsça veya İbranice desteği verecek uygulamalar - Çoğul eki ve sayı/tarih biçimlerini doğru kurmak isteyenler - Kütüphaneye bağlanmadan PHP'nin kendi intl eklentisiyle çalışmak isteyenler ## Kurulum 1. Depoyu klonlayın veya ZIP olarak indirip web kökünüze açın 2. database.sql dosyasını içe aktarın (veritabanını kendisi oluşturur) 3. .env.example dosyasını .env adıyla kopyalayıp veritabanı bilgilerinizi yazın 4. php.ini içinde extension=intl satırını açın (önerilir, zorunlu değil) 5. Tarayıcıdan açıp admin@cilginyazilim.com / Admin1234 ile giriş yapın ## Ayrıntılı Anlatım Çılgın Yazılım ## Çoklu Dil (i18n) Sistemi #### PHP 8 · PDO · MySQL · Oturum Girişli Panel · Çoğul Kuralları · RTL · Çılgın Yazılım Tasarım Kalıbı **Üç dil, üç ayrı çoğul kuralı ve sağdan sola yazılan bir arayüz — kütüphanesiz.** [![PHP](https://img.shields.io/badge/PHP-8.0%2B-777BB4?style=flat-square&logo=php&logoColor=white)](https://php.net) [![MySQL](https://img.shields.io/badge/MySQL-5.7%2B-4479A1?style=flat-square&logo=mysql&logoColor=white)](https://mysql.com) [![Bootstrap](https://img.shields.io/badge/Bootstrap-5.3-7952B3?style=flat-square&logo=bootstrap&logoColor=white)](https://getbootstrap.com) [![Composer](https://img.shields.io/badge/Composer-gerekmiyor-16a34a?style=flat-square)](#kurulum) [![License](https://img.shields.io/badge/Lisans-MIT-16a34a?style=flat-square)](LICENSE) **🇹🇷 Türkçe** · [🇬🇧 English](README.en.md) [**▶ Canlı Demo**](https://cilginyazilim.com/kutuphane/uygulama/multi-language-system/) · [Kaynak Kütüphanesi](https://cilginyazilim.com/kutuphane/php-multi-language-i18n) · [cilginyazilim.com](https://cilginyazilim.com) --- ### Canlı Demo **Kurulum yok, kayıt yok, indirme yok — tarayıcınızdan 3 saniyede deneyin.** Canlı Demoyu Aç Kaynak Kodu İncele ZIP İndir

Çoklu dil sistemi canlı demo önizlemesi ▲ Görsele tıklayarak demoyu açabilirsiniz
#### Demo hesapları | Rol | E-posta | Parola | |---|---|---| | Yönetici | `admin@cilginyazilim.com` | `Admin1234` | | Kullanıcı | `demo@cilginyazilim.com` | `Demo1234` | Giriş ekranındaki hazır düğmelerle alanları tek tıkla doldurabilirsiniz. #### Demoda 60 saniyede neleri deneyebilirsiniz? | # | Şunu deneyin | Perde arkasında ne oluyor? | |---|---|---| | **1** | Üst çubuktaki **dil seçicisinden** `EN` seçin | Sayfa yenilenir ama **bulunduğunuz sayfada kalırsınız**. Dil seçici ana sayfaya atmaz; bulunduğunuz adrese `?lang=` ekler | | **2** | Şimdi `AR` seçin | Bütün düzen **aynalanır**: kenar çubuğu sağa geçer, metin sağa yaslanır, tablo sütunları ters sıraya döner. Tek bir "mobil sürüm" dosyası yok; CSS mantıksal özelliklerle yazıldığı için `dir="rtl"` yetiyor | | **3** | **Dil Örnekleri** sayfasında "Çoğul kuralları" tablosuna bakın | `0, 1, 2, 5, 11, 100` sayıları için üç dilin **farklı** karşılıkları yan yana durur. Türkçe tek biçim, İngilizce iki, Arapça **altı** biçim kullanır | | **4** | Aynı tabloda Arapça sütununda `2` satırına bakın | `سجلان` yazar — bu ne tekil ne çoğuldur, Arapça'nın **ikili (dual)** biçimidir. `if ($n == 1)` yazan bir kod bunu asla üretemez | | **5** | "Yer tutucular" bölümündeki cümleyi Arapça'da okuyun | `Hoş geldiniz, Sistem!` cümlesi Arapça'da **sözcük sırası değişerek** kurulur. Cümleyi `'Hoş geldin, ' . $ad` diye parçalasaydınız bu mümkün olmazdı | | **6** | "Sayı, tarih ve para" tablosuna bakın | Aynı sayı üç dilde üç farklı biçimde yazılır: binlik ayracı, ondalık ayracı ve para biriminin cümledeki yeri değişir. Bunu `number_format()` değil, **`intl`** yapar | | **7** | Çıkış yapıp `AR` seçin, sonra **giriş yapın** | Dil seçiminiz giriş ekranından panele **taşınır**; hesabınıza yazılır. Çerezi silseniz bile tercihiniz kaybolmaz | | **8** | Sağ üstteki **ay/güneş** simgesine basın | Koyu tema açılır ve hesabınıza kaydedilir. Tablo hücrelerinin kontrastı koyu temada da ölçülüdür (14,5:1) | | **9** | **Kullanıcılar** sayfasında arama kutusuna `ş` yazın | Arama sunucuda çalışır; `LIKE` jokerleri kaçışlanır ve sıralama sütunu **beyaz listeden** doğrulanır | | **10** | Telefonunuzdan açın | Kenar çubuğu alt navigasyona dönüşür; sayfa gövdesinde **yatay kaydırma yoktur** | > **İpucu:** Demoyu açıkken adres çubuğuna `?lang=ar` ekleyin. Dilin nasıl seçildiğini görmek için [Dil nasıl seçilir?](#dil-nasıl-seçilir) bölümüne bakın — sıra `?lang=` → hesap → çerez → tarayıcı → varsayılan şeklindedir. #### Demo alanı hakkında bilinmesi gerekenler | Konu | Durum | |---|---| | **Veriler** | `database.sql` içindeki **51 örnek kullanıcı**. Gerçek kişi verisi yoktur; adresler `@ornek.com` uzantılıdır. | | **Sıfırlama** | Demo veritabanı **düzenli aralıklarla** başlangıç hâline döner; yaptığınız değişiklikler kalıcı değildir. | | **Kimlik doğrulama** | **Vardır.** Oturum, "beni hatırla" jetonu, hız sınırı ve CSRF korumasıyla birlikte gelir. | | **`APP_DEBUG`** | Canlıda **kendiliğinden `false`** — sunucu adından türetilir, yerelde `true` kalır. | | **`intl` eklentisi** | Demo sunucusunda **açıktır**. Kapalı olsaydı uygulama çalışmaya devam eder, yalnızca yerel biçimler sadeleşirdi. | | **Bağımlılık** | **Sıfır.** Composer yok, npm yok, CDN yok. Demo internetsiz bir sunucuda da aynı çalışır. | > Demo geçici olarak kapalıysa endişelenmeyin: depoyu klonlayıp `database.sql`'i içe aktarmanız aynı ekranı kendi bilgisayarınızda **2 dakikada** ayağa kaldırır → [Kurulum](#kurulum) --- ### Bu Proje Nedir? "Siteyi çok dilli yapalım" cümlesi, çoğu projede bir dizi dosyası açıp `$lang['kaydet'] = 'Kaydet';` yazmakla başlar ve orada biter. Sonra ilk gerçek cümle gelir — *"5 kayıt bulundu"* — ve sistem çöker. Çünkü: - **Türkçe'de** sayıdan sonra çoğul eki gelmez: "5 kayıt", "5 kayıtlar" değil. - **İngilizce'de** iki biçim vardır: "1 record" / "5 records". - **Arapça'da altı** biçim vardır ve bunlardan biri **ikili**dir: 2 için ne tekil ne çoğul, bambaşka bir sözcük kullanılır. `if ($n == 1)` yazan kod İngilizce için doğru, Türkçe için gereksiz, Arapça için **tamamen yanlıştır**. Kural dile aittir; koda değil. Bu proje o kuralı dilin kendisine bırakan bir i18n katmanı kuruyor: çeviriler PHP dizisi olarak `lang//` altında durur, çoğul biçimi **`intl` eklentisinin `MessageFormatter`'ı** seçer, sayı/tarih/para biçimleri **`NumberFormatter` ve `IntlDateFormatter`** ile yerelleştirilir ve arayüz Arapça'ya geçtiğinde **tek bir ek CSS dosyası olmadan** sağdan sola döner. Dahası, bunların hepsi **oturum girişli, gerçek bir panelin içinde** çalışır: kullanıcının dil tercihi hesabına yazılır, koyu tema tercihiyle birlikte cihazdan cihaza taşınır. **Kimler için uygun?** - Projesine ikinci (veya üçüncü) dili eklemek üzere olanlar - "Çoğul eki nasıl yapılır?" sorusunun cevabının `if` olmadığını öğrenmek isteyenler - Arapça, Farsça veya İbranice desteği verecek olanlar (RTL) - Kütüphaneye bağlanmadan, PHP'nin kendi `intl` eklentisiyle iş görmek isteyenler - Bootstrap 5 üzerine kurulu, tekrar kullanılabilir bir panel kalıbı arayanlar > **Klonla, `database.sql`'i içe aktar, çalıştır.** Başka hiçbir kurulum adımı yok. Composer yok, npm yok, internet bağlantısı bile gerekmiyor — tüm kütüphaneler proje içinde. Bu proje, **[Çılgın Yazılım Kütüphanesi](https://cilginyazilim.com/kutuphane)** altında yayınlanan açıklamalı, üretime hazır örneklerden biridir. --- ### İçindekiler - [Canlı Demo](#canlı-demo) - [Bu Proje Nedir?](#bu-proje-nedir) - [Ekran Görüntüleri](#ekran-görüntüleri) - [Kritik Kararlar](#kritik-kararlar) - [Neler Var?](#neler-var) - [Çeviri dört iştir](#çeviri-dört-iştir) - [Çoğul kuralları](#çoğul-kuralları) - [Dil nasıl seçilir?](#dil-nasıl-seçilir) - [RTL desteği](#rtl-desteği) - [Yeni dil eklemek](#yeni-dil-eklemek) - [Güvenlik: Neyi, Nasıl Kapattık?](#güvenlik-neyi-nasıl-kapattık) - [Kurulum](#kurulum) - [Yapılandırma](#yapılandırma) - [Kendi Projenize Eklemek](#kendi-projenize-eklemek) - [Dosya Yapısı](#dosya-yapısı) - [Nasıl Çalışıyor?](#nasıl-çalışıyor) - [Veritabanı Şeması](#veritabanı-şeması) - [SSS](#sss) - [Canlı Ortama Alırken](#canlı-ortama-alırken) - [Sorun Giderme](#sorun-giderme) - [Yol Haritası](#yol-haritası) - [Katkı](#katkı) - [Lisans](#lisans) --- ### Ekran Görüntüleri #### Dil örnekleri Projenin konusu bu sayfada toplanır. Çoğul kuralları tablosunda `0, 1, 2, 5, 11, 100` sayılarının üç dildeki karşılıkları yan yana durur: Türkçe tek biçim, İngilizce iki, Arapça **altı** biçim kullanır. Altında yer tutuculu cümleler, sayı/tarih/para biçimleri ve göreli zaman aynı ekranda görülür — hepsini `intl` üretir, hiçbirini `if` üretmez. ![Dil örnekleri: çoğul kuralları, yer tutucular ve yerelleştirilmiş sayı, tarih, para biçimleri](docs/screenshots/03-dil-ornekleri.png) #### Arapça (RTL) Dil seçicisinden `AR` seçildiğinde bütün düzen **aynalanır**: kenar çubuğu sağa geçer, metin sağa yaslanır, tablo sütunları ters sıraya döner. Ayrı bir "RTL sürümü" CSS dosyası yoktur; arayüz mantıksal özelliklerle (`margin-inline-start`, `padding-inline`) yazıldığı için `dir="rtl"` tek başına yetiyor. ![Arapça sağdan sola görünüm: kenar çubuğu sağda, metin sağa yaslı, sütunlar ters sırada](docs/screenshots/04-arapca-rtl.png) #### Kullanıcılar Sunucu taraflı sayfalama ve filtreleme. Arama kutusu ile açılır listeler **"Uygula"ya basmadan** çalışır: listeler anında, arama kutusu 450 ms yazma beklemesiyle. Filtre ve sayfa numarası adres çubuğunda taşındığı için bağlantı paylaşılabilir, geri tuşu ve yenileme aynı sonucu verir. ![Kullanıcı listesi: canlı çalışan arama ve durum filtresi, sunucu taraflı sayfalama](docs/screenshots/05-kullanicilar.png) #### Kontrol paneli Sayaç şeridi ve dil katmanının özeti. Kullanıcının dil tercihi tarayıcıda değil **hesabında** durur; koyu tema tercihiyle birlikte cihazdan cihaza taşınır. ![Kontrol paneli: sayaç şeridi ve dil katmanının özeti](docs/screenshots/02-kontrol-paneli.png) #### Giriş ekranı Demo hesapları tek tıkla doldurulur. Giriş denemeleri hız sınırına tabidir; art arda başarısız denemeden sonra hesap geçici olarak kilitlenir. Giriş ekranında seçilen dil, girişten sonra hesaba **taşınır**. ![Giriş ekranı: demo hesapları tek tıkla doldurulur](docs/screenshots/01-giris.png) #### Koyu tema Tema tarayıcıda değil kullanıcı hesabında saklanır. Tablo hücrelerinin kontrastı koyu temada da ölçülüdür (14,5:1). ![Koyu tema görünümü](docs/screenshots/06-koyu-tema.png) #### Mobil görünüm 390px genişlikte kenar çubuğu alt navigasyona dönüşür. Sayfa gövdesinde yatay kaydırma yoktur; geniş tablolar yalnızca kendi kapsayıcılarında kayar. 390px genişlikte mobil görünüm --- ### Kritik Kararlar Bu bölüm, "neden böyle yapılmış?" sorusunun cevabıdır. Her madde bilerek verilmiş bir karardır. #### 1. Çoğul kuralını `if` değil, `intl` belirler Yanlış olan: ```php $metin = $n == 1 ? '1 kayıt' : "$n kayıtlar"; ``` Bu kod İngilizce'nin kuralını bütün dillere dayatır. Doğrusu, kuralı dile sormaktır: ```php echo n('common.records', $count); ``` Arka planda `MessageFormatter` çalışır ve çeviri dosyasındaki ICU kalıbını kullanır: ```php // lang/ar/common.php 'records' => '{n, plural, zero{لا توجد سجلات} one{سجل واحد} two{سجلان} few{# سجلات} many{# سجلاً} other{# سجل}}', ``` Arapça'nın altı kategorisi (`zero`, `one`, `two`, `few`, `many`, `other`) burada görünür. Türkçe dosyasında yalnızca `other` vardır — çünkü Türkçe'nin ihtiyacı odur. **Kod hiçbir dilin kuralını bilmez.** #### 2. Cümle parçalanmaz, yer tutucu kullanılır Yanlış olan: ```php echo t('welcome_prefix') . ' ' . $user->name . '!'; ``` Bu, sözcük sırasının bütün dillerde aynı olduğunu varsayar. Arapça'da değildir. Doğrusu: ```php echo t('common.auth.welcome', ['name' => $user->name]); ``` Çevirmen artık cümlenin tamamını görür ve kendi dilinin sırasına göre kurar. Yer tutucu nereye giderse gitsin çalışır. #### 3. Dil seçimi beş kaynaktan, belirli bir sırayla gelir `Translator::resolve()` şu sırayı izler: ``` ?lang= → hesap tercihi → çerez → tarayıcı (Accept-Language) → varsayılan ``` Sıra rastgele değildir: en dıştaki **açık** talep (adres), en içteki **tahmin**tir (tarayıcı). Adresteki seçim her şeyi ezer, çünkü kullanıcı o an bilerek istemiştir. Gelen değer her adımda `Translator::supports()` ile **beyaz listeden** geçer; `Translator::LOCALES` dizisinde tanımlı olmayan bir dil kodu asla kabul edilmez. Aksi hâlde `?lang=../../etc/passwd` bir dosya yolu hâline gelirdi. #### 4. Dil tercihi hem çerezde hem hesapta durur Yalnızca çerezde tutulsaydı, kullanıcı işten eve geçtiğinde veya çerezleri temizlediğinde tercihi kaybolurdu. Yalnızca hesapta tutulsaydı, **giriş yapmamış** ziyaretçi dil seçemezdi. İkisi birden: ziyaretçi çerezle, üye hesabıyla taşınır. Giriş anında çerezdeki seçim hesaba yazılır. #### 5. Dil değiştirince bulunduğunuz sayfada kalırsınız Çoğu örnekte dil seçici sizi ana sayfaya atar. Bu, 8. sayfadaki bir listeyi okurken dili değiştirdiğinizde okuduğunuz yeri kaybetmeniz demektir. Burada seçici, **bulunduğunuz adrese** `?lang=` ekler. Sorgu dizesindeki diğer parametreler (`page`, `q`, `per`) korunur. #### 6. RTL için ayrı CSS dosyası yok `left`/`right` yerine **mantıksal özellikler** kullanılır: ```css /* Yanlış: Arapça'da ters tarafa gider */ .cy-card { padding-left: 1rem; border-left: 3px solid; } /* Doğru: yön neyse ona uyar */ .cy-card { padding-inline-start: 1rem; border-inline-start: 3px solid; } ``` `` yazıldığı anda düzen kendiliğinden aynalanır. Bakımı iki kat artıran bir `rtl.css` dosyası yoktur. #### 7. `intl` yoksa uygulama çökmez `intl` eklentisi PHP'de varsayılan olarak açık değildir. Kapalıysa `MessageFormatter` bulunamaz ve uygulama ölürdü. Bunun yerine `Translator` her yerelleştirme çağrısında eklentinin varlığını denetler ve yoksa sade bir yedeğe düşer: çoğulda `other` biçimi, sayıda `number_format()`, tarihte `date()`. Site **çalışmaya devam eder**, yalnızca biçimler sadeleşir. Kontrol panelindeki "İNTL" satırı hangi modda olduğunuzu söyler. --- ### Neler Var? **Çeviri katmanı** - `t()` — metin çevirisi, yer tutuculu - `te()` — çevir ve HTML'e kaçışlayarak bas - `n()` — çoğul kuralına uyan çeviri - Nokta notasyonu (`common.nav.users`) - Eksik anahtarda **anahtarın kendisi** basılır (boş metin değil) - Çeviri dosyaları düz PHP dizisi — derleme yok - Üç dil: **Türkçe, İngilizce, Arapça** · 73 anahtar, üçünde de tam **Yerelleştirme** - `intl` ile çoğul kuralları (ICU) - `NumberFormatter` ile sayı ve para - `IntlDateFormatter` ile tarih ve saat - `intl` yoksa otomatik sade yedek **Panel ve güvenlik** - Oturum girişi, "beni hatırla" jetonu - Giriş denemesi **hız sınırı** (`login_attempts`) - CSRF koruması (`hash_equals`) - Sertleştirilmiş oturum: `HttpOnly`, `SameSite`, kimlik yenileme - İçerik Güvenlik Politikası (`script-src 'self'`) - `X-Frame-Options: DENY`, `nosniff`, `Referrer-Policy` **Arayüz** - Çılgın Yazılım tasarım kalıbı - Açık / koyu tema, hesaba kayıtlı - Sunucu tarafında sayfalama ve arama - Mobilde alt navigasyon, yatay kaydırma yok - Kullanıcılar sayfasında canlı filtre (JS kapalıysa da çalışır) - Sıfır bağımlılık: Composer yok, npm yok, CDN yok --- ### Çeviri dört iştir Çok dillilik tek bir iş değildir; birbirine benzeyen ama farklı kuralları olan dört iştir. Uygulama dördünü de ayrı ayrı ele alır. **1 · Metin çevirisi.** En basit hâli: anahtar ver, çevrilmiş metni al. ```php echo t('common.save'); // Kaydet / Save / حفظ ``` **2 · Yer tutucular.** Cümlenin içine değişken girdiğinde. ```php echo t('common.auth.welcome', ['name' => $user->name]); ``` **3 · Çoğul.** Sayıya göre biçim değiştiğinde. Kuralı dil belirler: ```php echo n('common.records', $count); ``` **4 · Biçimlendirme.** Sayı, tarih ve para birimi. Aynı değer her dilde farklı yazılır: ```php echo local_number(1234567.89, 2); // 1.234.567,89 / 1,234,567.89 echo local_date($tarih); // 3 Eylül 2026 / September 3, 2026 echo local_money(199.90, 'TRY'); // ₺199,90 / ₺199.90 ``` --- ### Çoğul kuralları Bir tablo her şeyi anlatır. `n('common.records', $count)` çağrısının üç dildeki çıktısı: | `$count` | Türkçe | İngilizce | Arapça | |---|---|---|---| | 0 | Kayıt yok | No records | لا توجد سجلات | | 1 | 1 kayıt | 1 record | سجل واحد | | 2 | 2 kayıt | 2 records | سجلان | | 5 | 5 kayıt | 5 records | 5 سجلات | | 11 | 11 kayıt | 11 records | 11 سجلاً | | 100 | 100 kayıt | 100 records | 100 سجل | Dikkat edilecek üç nokta: 1. **Türkçe sütunu hiç değişmiyor** (0 hariç). Türkçe'de sayıdan sonra çoğul eki gelmez. 2. **Arapça'da 2 satırı** diğerlerine benzemiyor: `سجلان` ikili biçimdir, tekil de çoğul da değildir. 3. **Arapça'da 5, 11 ve 100** üç farklı biçim kullanıyor (`few`, `many`, `other`). Bunların hiçbiri PHP kodunda yazılı değildir. Üçü de çeviri dosyasındaki ICU kalıbından gelir. --- ### Dil nasıl seçilir? ``` İstek gelir │ ├── 1) ?lang=en var mı? → beyaz listede mi? → evet ise KULLAN │ (kullanıcı az önce açıkça istedi) │ ├── 2) Giriş yapmış mı? → users.locale dolu mu? → KULLAN │ (hesabına kaydedilmiş tercih) │ ├── 3) cy_locale çerezi var mı? → beyaz listede mi? → KULLAN │ (giriş yapmamış ziyaretçinin önceki seçimi) │ ├── 4) Accept-Language başlığı → desteklenen bir dille eşleşiyor mu? → KULLAN │ (tarayıcının tahmini) │ └── 5) Hiçbiri yoksa → varsayılan dil (tr) ``` Her adımda gelen değer `Translator::LOCALES` dizisindeki anahtarlarla karşılaştırılır (`Translator::supports()`). Listede olmayan hiçbir değer kabul edilmez — dil kodu bir dosya yoluna dönüştüğü için bu kontrol güvenliğin parçasıdır. #### Dil değiştirince sayfada kalırsınız Dil seçici, o anki adresi alır ve yalnızca `lang` parametresini değiştirir: ```php // views/partials/langswitch.php … ``` `lang_url()` yardımcısı o anki adresi alır, sorgu dizesindeki diğer parametreleri korur ve yalnızca `lang` değerini değiştirir. `?page=8&q=ahmet` ile geldiyseniz dili değiştirdikten sonra da 8. sayfada, aynı aramadasınızdır. --- ### RTL desteği Arapça, Farsça ve İbranice sağdan sola yazılır. Bu, "metni sağa yasla" demek değildir; **bütün düzenin aynalanması** demektir. `` etiketine `dir` yazılır: ```php ``` `Translator::direction()` dil koduna bakar ve `rtl` veya `ltr` döner. Yön, dilin `Translator::LOCALES` içindeki kaydında durur: ```php 'ar' => ['name' => 'Arapça', 'native' => 'العربية', 'dir' => 'rtl', 'flag' => 'AR'], ``` Gerisi CSS'in işidir. #### Altın kural: mantıksal özellikler kullanın | Fiziksel (kaçının) | Mantıksal (kullanın) | |---|---| | `margin-left` | `margin-inline-start` | | `padding-right` | `padding-inline-end` | | `border-left` | `border-inline-start` | | `text-align: left` | `text-align: start` | | `left: 0` | `inset-inline-start: 0` | Mantıksal özellikler "sol/sağ" değil, "başlangıç/bitiş" der. Başlangıç, LTR'de soldur; RTL'de sağdır. Böylece **tek bir kural iki yönde de doğru** çalışır. Kaçınılmaz istisnalar için (örneğin yön belirten bir ok simgesi) tek satırlık bir kural yeterlidir: ```css [dir="rtl"] .cy-arrow { transform: scaleX(-1); } ``` --- ### Yeni dil eklemek Üç adım. Kod değişikliği yok. **1 · Klasörü oluşturun ve çeviriyi kopyalayın** ```bash mkdir -p lang/de cp lang/en/common.php lang/de/common.php ``` **2 · Değerleri çevirin.** Anahtarlara dokunmayın; yalnızca sağ tarafı değiştirin. Çoğul kalıplarında **o dilin** kategorilerini kullanın. Almanca'da İngilizce gibi iki kategori vardır: ```php 'records' => '{n, plural, zero{Keine Einträge} one{1 Eintrag} other{# Einträge}}', ``` **3 · Dili kayıt defterine ekleyin** Desteklenen diller `Translator::LOCALES` dizisinde durur. Her kayıt dilin adını, kendi dilindeki adını, **metin yönünü** ve seçicide görünecek kısa kodunu taşır: ```php // app/Core/Translator.php public const LOCALES = [ 'tr' => ['name' => 'Türkçe', 'native' => 'Türkçe', 'dir' => 'ltr', 'flag' => 'TR'], 'en' => ['name' => 'İngilizce','native' => 'English', 'dir' => 'ltr', 'flag' => 'EN'], 'ar' => ['name' => 'Arapça', 'native' => 'العربية', 'dir' => 'rtl', 'flag' => 'AR'], 'de' => ['name' => 'Almanca', 'native' => 'Deutsch', 'dir' => 'ltr', 'flag' => 'DE'], ]; ``` Sağdan sola yazılan bir dil ekliyorsanız yalnızca `'dir' => 'rtl'` yazmanız yeterlidir; ayrı bir liste yoktur. Dil seçici yeni dili kendiliğinden gösterir ve `Translator::supports()` beyaz listesi de bu diziden türer. **4 · `users.locale` sütununu genişletin** Bu adım atlanırsa yeni dil **görünür ama hesaba kaydedilemez**: ```sql ALTER TABLE `users` MODIFY COLUMN `locale` ENUM('tr','en','ar','de') NOT NULL DEFAULT 'tr'; ``` Sütunun neden `ENUM` olduğunu ve ödünleşimini [Veritabanı Şeması](#veritabanı-şeması) bölümünde anlattık. > **Eksik anahtar bırakırsanız ne olur?** Uygulama çökmez; ekranda **anahtarın kendisi** görünür (`common.save`). Bu bilerek seçilmiştir: boş bir metin sessizce kaybolur, anahtar ise "burada eksik çeviri var" diye bağırır. --- ### Güvenlik: Neyi, Nasıl Kapattık? | Açık | Tipik hatalı kod | Bu projede | |---|---|---| | **Yol geçişi (dil kodu)** | `require "lang/$_GET[lang]/common.php"` | Dil kodu `SUPPORTED` **beyaz listesinden** doğrulanır; listede yoksa varsayılana düşer | | **SQL enjeksiyonu** | `"... WHERE email = '$email'"` | Tüm sorgular hazır ifade; `ATTR_EMULATE_PREPARES = false` | | **Sıralama sütunu enjeksiyonu** | `ORDER BY $_GET[sort]` | Sütun adı **beyaz listeden**; yön yalnızca `ASC`/`DESC` | | **XSS** | `echo $user->name` | Sunucuda `e()`, çeviride `te()`; ayrıca CSP `script-src 'self'` | | **CSRF** | Gizli alan yok | Her POST'ta jeton; karşılaştırma `hash_equals()` ile (zamanlama saldırısına kapalı) | | **Parola sızıntısı** | `md5($parola)` | `password_hash()` / `password_verify()`; algoritma eskiyince **otomatik yeniden özetleme** | | **Kullanıcı sayımı** | "Böyle bir e-posta yok" | Hem yanlış e-postada hem yanlış parolada **aynı** mesaj ve **aynı** süre (sahte özet doğrulaması) | | **Kaba kuvvet** | Sınırsız deneme | `login_attempts` tablosuyla e-posta + IP başına hız sınırı | | **Oturum çalma** | Sabit oturum kimliği | Girişte kimlik yenilenir; çerez `HttpOnly` + `SameSite=Lax` + HTTPS'te `Secure` | | **Hata sızıntısı** | Canlıda `display_errors=On` | `APP_DEBUG` **ortamdan türetilir**; gerçek alan adında kendiliğinden kapanır | | **Tıklama hırsızlığı** | Başlık yok | `X-Frame-Options: DENY` | | **Bozuk UTF-8'de sessiz JSON kaybı** | `json_encode($v)` | `JSON_INVALID_UTF8_SUBSTITUTE` — bozuk bayt tüm yanıtı yutmaz | --- ### Kurulum #### Gereksinimler | | | |---|---| | PHP | 8.0 veya üzeri | | MySQL / MariaDB | 5.7+ / 10.3+ | | Web sunucusu | Apache (`mod_rewrite`) veya Nginx | | PHP eklentileri | `pdo_mysql`, `mbstring` · **önerilen:** `intl` | `intl` zorunlu değildir; yoksa uygulama sade yedeğe düşer (bkz. [Kritik Kararlar #7](#7-intl-yoksa-uygulama-çökmez)). #### Adımlar **1 · Dosyaları yerleştirin** ```bash git clone https://github.com/CilginYazilim/multi-language-system.git cd multi-language-system ``` **2 · Veritabanını içe aktarın** ```bash mysql -u root -p < database.sql ``` Dosya veritabanını **kendisi oluşturur** (`cy_i18n`), tabloları kurar ve 51 örnek kullanıcı yükler. **3 · `.env` dosyasını oluşturun** ```bash cp .env.example .env # Windows: copy .env.example .env ``` İçindeki veritabanı bilgilerini kendinize göre düzenleyin. **4 · Açın** ``` http://localhost/multi-language-system/ ``` Giriş: `admin@cilginyazilim.com` / `Admin1234` #### `intl` eklentisini açmak `php.ini` içinde şu satırın başındaki `;` işaretini kaldırın ve sunucuyu yeniden başlatın: ```ini extension=intl ``` Açık olup olmadığını kontrol panelindeki **İNTL** satırından görebilirsiniz. --- ### Yapılandırma Bütün ayarlar `config/config.php` içinde tek bir dizide toplanır; hassas değerler `.env` dosyasından okunur. ```env APP_DEBUG=true # silerseniz: yerelde açık, canlıda kapalı APP_URL= # boş bırakılırsa adres otomatik tespit edilir APP_PRETTY_URLS=true # false → /index.php?r=users DB_HOST=127.0.0.1 DB_PORT=3306 DB_NAME=cy_i18n DB_USER=root DB_PASS= •••••••• > **`.env` dosyası `.gitignore` içindedir.** Parolanız asla depoya gitmez. `APP_DEBUG` satırını tümüyle silerseniz uygulama ortamdan karar verir: `localhost`, `*.test` ve `*.local` adreslerinde açık, gerçek bir alan adında kapalı. **mod_rewrite yoksa:** `.env` içinde `APP_PRETTY_URLS=false` yapın. Uygulama hiçbir kod değişikliği olmadan `/index.php?r=users` biçimine döner. --- ## Kendi Projenize Eklemek Çeviri katmanı üç dosyadan ibarettir ve panelden bağımsız çalışır. **1 · Kopyalayın** ``` app/Core/Translator.php → çeviri motoru app/Support/helpers.php → t() te() n() local_number() local_date() local_money() lang/ → çeviri dosyaları ``` **2 · İsteğin başında dili belirleyin.** Bu, **görünümlerden önce** olmalıdır; yoksa ilk basılan metinler varsayılan dilde kalır. ```php $locale = Translator::resolve($request); Translator::setLocale($locale); ``` **3 · `` etiketine yön yazın** ```php ``` **4 · Metinleri değiştirin** ```php // önce

Kullanıcılar

// sonra

``` `Translator` sınıfının veritabanına bağımlılığı yoktur; yalnızca dosya okur. Kullanıcının tercihini hesabında saklamak isterseniz `users` tablosuna bir `locale` sütunu ekleyin. --- ## Dosya Yapısı ``` multi-language-system/ │ ├── index.php Ön denetleyici — TEK giriş noktası ├── database.sql Şema + 51 örnek kullanıcı ├── .env.example Ortam değişkeni şablonu │ ├── app/ │ ├── Core/ │ │ ├── Translator.php Çeviri motoru, çoğul, biçimlendirme, RTL │ │ ├── Auth.php Giriş, "beni hatırla", parola doğrulama │ │ ├── Session.php Sertleştirilmiş oturum │ │ ├── Csrf.php Jeton üretimi ve hash_equals doğrulaması │ │ ├── RateLimiter.php Giriş denemesi sınırı │ │ ├── Router.php Rota eşleme │ │ ├── Database.php PDO bağlantısı (EMULATE_PREPARES = false) │ │ ├── Paginator.php Sayfalama hesabı │ │ ├── Env.php .env okuyucu + isLocalHost() │ │ └── ... │ │ │ ├── Http/Controllers/ Auth · Dashboard · I18n · User · Api │ ├── Models/User.php │ ├── Repositories/ Veritabanı sorguları │ └── Support/helpers.php t() te() n() local_* lang_url() e() url() │ ├── lang/ │ ├── tr/common.php 73 anahtar │ ├── en/common.php 73 anahtar │ └── ar/common.php 73 anahtar (altı çoğul kategorisiyle) │ ├── views/ │ ├── layouts/ admin · auth · plain │ ├── partials/ topbar · sidebar · bottomnav · langswitch · pagination │ ├── auth/login.php │ ├── dashboard/index.php │ ├── i18n/index.php Dil örnekleri sayfası │ ├── users/index.php │ └── errors/ 404 · 500 │ ├── assets/ │ ├── css/ cilginyazilim.css (marka) · admin.css · feature.css · bootstrap.min.css │ └── js/ app.js · lang.js · login.js · users.js · jquery · bootstrap │ ├── config/config.php Tek merkez ayarlar ├── routes/web.php Rota tanımları └── docs/screenshots/ README görselleri ``` --- ## Nasıl Çalışıyor? ``` Tarayıcı │ GET /multi-language-system/i18n?lang=ar ▼ .htaccess ──► index.php (ön denetleyici) │ ├─ 1. Autoloader sınıfları yükle ├─ 2. .env + config veritabanı künyesi, hata modu ├─ 3. Hata yönetimi yakalanmamış hata → düzgün 500 sayfası ├─ 4. Session::start() sertleştirilmiş oturum ├─ 5. Güvenlik başlıkları CSP · X-Frame-Options · nosniff │ ├─ 6. DİL SEÇİMİ ◄── ROTALARDAN ÖNCE OLMALI │ Translator::resolve() │ ?lang= → hesap → çerez → tarayıcı → varsayılan │ Translator::setLocale('ar') │ └─ lang/ar/common.php belleğe alınır │ ├─ 7. View::share() locale + direction bütün görünümlere │ └─ 8. Router::dispatch() │ ▼ I18nController::index() │ ▼ views/i18n/index.php │ t('...') n('...', 5) fmt_money(...) ▼ Translator │ ├─ intl VAR → MessageFormatter · NumberFormatter · IntlDateFormatter └─ intl YOK → other biçimi · number_format() · date() │ ▼ layouts/admin.php ◄── düzen aynalanır ``` --- ## Veritabanı Şeması Bu proje **yeni bir tablo eklemez**; var olan `users` tablosuna bir sütun ekler. ```sql ALTER TABLE `users` ADD COLUMN `locale` ENUM('tr','en','ar') NOT NULL DEFAULT 'tr' AFTER `theme`; ``` | Karar | Neden | |---|---| | Dil tercihi **hesapta** tutuluyor | Yalnızca çerezde olsaydı kullanıcı başka tarayıcıya geçtiğinde ya da çerezleri temizlediğinde tercihi kaybolurdu | | Sütun `ENUM`, serbest metin değil | Veritabanı, uygulamanın beyaz listesini **kendisi de** zorlar. Kod bir yerde doğrulamayı atlasa bile desteklenmeyen bir dil kodu tabloya yazılamaz | | Varsayılan `'tr'`, `NULL` değil | `NULL` "tercih yok" demek olurdu ve her okumada fazladan bir kontrol gerektirirdi | | Çeviriler **veritabanında değil** | Çeviri metni kod kadar sık değişir ve sürüm kontrolünde durmalıdır; her sayfa açılışında sorgu atmanın da anlamı yok | > **`ENUM`'un bedeli:** yeni bir dil eklemek `ALTER TABLE` gerektirir. Bu bilinçli > bir ödünleşimdir — dil listesi yılda birkaç kez değişen, küçük ve kapalı bir > kümedir; buna karşılık veritabanı ikinci bir doğrulama katmanı olur. Dil > listeniz sık ve dinamik olarak değişecekse sütunu `CHAR(5)` yapıp doğrulamayı > tümüyle `Translator::supports()`'a bırakın. Diğer tablolar panelin ortak altyapısıdır: | Tablo | İşi | |---|---| | `users` | Hesaplar · parola özeti · tema ve dil tercihi | | `remember_tokens` | "Beni hatırla" jetonları (özetlenmiş) | | `login_attempts` | Hız sınırı için deneme kayıtları | | `activity_log` | Panelde gösterilen son işlemler | --- ## SSS
Çevirileri veritabanında tutsam olmaz mı? Olur ama önce şunu sorun: çeviri metni **kim** değiştirecek? Cevap "geliştirici" ise dosya daha iyidir. Çeviri o zaman kodla birlikte sürümlenir, kod incelemesinden geçer, geri alınabilir ve her sayfa açılışında sorgu maliyeti doğurmaz. Cevap "yönetici panelinden içerik ekibi" ise veritabanı gerekir. O durumda dosyaları önbellek katmanı gibi kullanın: veritabanından okuyup PHP dizisi olarak diske yazın, uygulama diskten okusun. Bu projede birinci senaryo varsayıldı.
`t()` mi `te()` mi kullanmalıyım? `te()` kullanın — çevirir **ve** HTML'e kaçışlar. `t()` yalnızca metni döndürür. Bunu doğrudan `echo` ederseniz, çeviri dosyasına HTML girerse (veya yer tutucuya kullanıcı verisi geçerse) XSS açığı doğar. `t()`'yi metni bir değişkene alıp işlemek gerektiğinde, `te()`'yi ekrana basarken kullanın. Kural basit: **ekrana giden her şey `te()`**.
Arapça'nın altı çoğul kategorisi gerçekten gerekli mi? Evet. Demo sayfasındaki tabloda 0, 1, 2, 5, 11 ve 100 için altı **farklı** karşılık görürsünüz. Bunlar süs değil, dilin dilbilgisi kuralıdır. `if ($n == 1)` yazan bir kod Arapça'da 2 için tekil, 11 için çoğul üretir — ikisi de yanlıştır. Kuralı bilen tek yer ICU veri tabanıdır ve `intl` ona bakar.
`intl` eklentisi olmadan kullanabilir miyim? Evet. Uygulama her yerelleştirme çağrısında eklentiyi denetler ve yoksa sade yedeğe düşer: çoğulda `other` biçimi, sayıda `number_format()`, tarihte `date()`. Site çalışır ama Arapça çoğul kuralları ve yerel para/tarih biçimleri doğru olmaz. Üretimde `intl`'i açmanızı öneririz; tek satırlık bir `php.ini` değişikliğidir.
Dil kodunu adresin içine koyabilir miyim? (`/en/users`) Koyabilirsiniz ve SEO açısından genellikle daha iyidir. Bu projede sorgu parametresi seçildi çünkü örneğin odağı yönlendirme değil, çeviri katmanıdır. Geçmek için: `.htaccess`'te ilk yol parçasını yakalayın, `SUPPORTED` listesindeyse `$_GET['lang']`'e yazıp yoldan düşürün. `Translator::resolve()` hiç değişmeden çalışmaya devam eder.
Çeviri anahtarını unutursam ne olur? Ekranda anahtarın kendisi görünür: `common.save`. Bu bilerek seçilmiştir. Boş metin dönseydi eksik çeviri **sessizce** kaybolur ve fark edilmezdi. Anahtar ise gözünüze batar. Yayına almadan önce anahtar denkliğini kontrol edin — üç dilde de 73 anahtar vardır.
--- ## Canlı Ortama Alırken - [ ] `.env` içinde `APP_DEBUG=false` (veya satırı tümüyle silin — ortamdan türetilir) - [ ] Veritabanı için **root olmayan**, yalnızca gereken yetkilere sahip bir kullanıcı açın - [ ] HTTPS zorunlu olsun; `Session::isHttps()` çerezi `Secure` yapacaktır - [ ] `config/`, `app/`, `routes/`, `views/` klasörlerinin `.htaccess` dosyaları yerinde mi? - [ ] `.env` dosyasının tarayıcıdan erişilemediğini doğrulayın (403 dönmeli) - [ ] `intl` eklentisini açın - [ ] Demo hesaplarının parolalarını değiştirin veya hesapları silin - [ ] Üç dilde de anahtar denkliğini kontrol edin - [ ] Arapça'ya geçip düzenin aynalandığını gözle doğrulayın --- ## Sorun Giderme | Belirti | Sebep | Çözüm | |---|---|---| | Ekranda `common.save` yazıyor | O anahtar aktif dilde yok | `lang//common.php` dosyasına anahtarı ekleyin | | Çoğul her sayıda aynı çıkıyor | `intl` kapalı | `php.ini` içinde `extension=intl` satırını açın | | Arapça'da düzen aynalanmıyor | `dir` özniteliği basılmamış | Düzen dosyasında `` var mı bakın | | Sayı `1234567.89` görünüyor | `intl` kapalı, yedek biçim çalışıyor | `intl`'i açın | | Dil değiştirince ana sayfaya atıyor | Dil seçici mevcut adresi korumuyor | `views/partials/langswitch.php` dosyasını kullanın | | Tüm adresler 404 | `mod_rewrite` kapalı | Açın veya `.env` içinde `APP_PRETTY_URLS=false` yapın | | Giriş "çok fazla deneme" diyor | Hız sınırı devrede | `login_attempts` tablosunu boşaltın veya süreyi bekleyin | | Sayfa boş / beyaz | PHP hatası, `display_errors` kapalı | `.env` içinde `APP_DEBUG=true` yapıp tekrar deneyin | --- ## Yol Haritası - [ ] Adres tabanlı dil yönlendirme (`/en/users`) örneği - [ ] Eksik çeviri anahtarlarını raporlayan CLI komutu - [ ] Çeviri dosyaları için `.po` / `.mo` içe aktarma köprüsü - [ ] Tarayıcı dilini ilk ziyarette öneren bir bildirim şeridi --- ## Katkı Hata bildirimi ve öneriler için [issue açabilirsiniz](https://github.com/CilginYazilim/multi-language-system/issues). Yeni dil çevirisi gönderirseniz memnun oluruz — anahtar denkliğini koruyun ve çoğul kalıplarında o dilin kendi kategorilerini kullanın. ## Lisans [MIT](LICENSE) — ticari projelerinizde de özgürce kullanabilirsiniz. --- **[Çılgın Yazılım](https://cilginyazilim.com)** · [Kaynak Kütüphanesi](https://cilginyazilim.com/kutuphane) · [Tüm Örnekler](https://github.com/CilginYazilim) ## Sık Sorulan Sorular ### Çevirileri veritabanında tutsam olmaz mı? Olur, ama önce şunu sorun: çeviri metnini kim değiştirecek? Cevap "geliştirici" ise dosya daha iyidir; çeviri kodla birlikte sürümlenir, kod incelemesinden geçer ve her sayfa açılışında sorgu maliyeti doğurmaz. Cevap "içerik ekibi, panelden" ise veritabanı gerekir. Bu projede birinci senaryo varsayılmıştır. ### Arapça'nın altı çoğul kategorisi gerçekten gerekli mi? Evet. Demo sayfasındaki tabloda 0, 1, 2, 5, 11 ve 100 için altı farklı karşılık görürsünüz. Bunlar süs değil, dilin dilbilgisi kuralıdır. if ($n == 1) yazan bir kod Arapça'da 2 için tekil, 11 için çoğul üretir ve ikisi de yanlıştır. ### intl eklentisi olmadan kullanabilir miyim? Evet. Uygulama her yerelleştirme çağrısında eklentiyi denetler ve yoksa sade yedeğe düşer: çoğulda other biçimi, sayıda number_format(), tarihte date(). Site çalışmaya devam eder ama Arapça çoğul kuralları ve yerel biçimler doğru olmaz. Üretimde intl'i açmanızı öneririz; tek satırlık bir php.ini değişikliğidir. ### Yeni bir dil eklemek ne kadar sürer? Dört adım. lang/ altında klasörü açıp çeviriyi kopyalayın, değerleri çevirin, Translator::LOCALES dizisine dili ekleyin ve users.locale sütununu genişletin. Sağdan sola bir dilse yalnızca dir => rtl yazmanız yeterlidir; ayrı bir liste veya CSS dosyası yoktur. ### Çeviri anahtarını unutursam ne olur? Ekranda anahtarın kendisi görünür, örneğin common.save. Bu bilerek seçilmiştir: boş metin dönseydi eksik çeviri sessizce kaybolur ve fark edilmezdi. Anahtar ise gözünüze batar. ### Dil kodunu adresin içine koyabilir miyim? Koyabilirsiniz ve SEO açısından genellikle daha iyidir. Bu projede sorgu parametresi seçildi çünkü örneğin odağı yönlendirme değil çeviri katmanıdır. Geçmek için .htaccess'te ilk yol parçasını yakalayıp $_GET[lang] değerine yazmanız yeterlidir; Translator::resolve() hiç değişmez. --- Kaynak: [Çoklu Dil (i18n) Sistemi](https://cilginyazilim.com/kutuphane/php-multi-language-i18n)