## Yumuşak Silme ve Çöp Kutusu
#### PHP 8 · PDO · MySQL · `deleted_at` Kalıbı · Cron ile Otomatik Temizlik · Çılgın Yazılım Tasarım Kalıbı
**"Sil" düğmesi veriyi yok etmek zorunda değil. Ama yumuşak silmenin de bir bedeli var — bu örnek ikisini de gösteriyor.**
[](https://php.net)
[](https://mysql.com)
[](https://getbootstrap.com)
[](#kurulum)
[](LICENSE)
**🇹🇷 Türkçe** · [🇬🇧 English](README.en.md)
[**▶ Canlı Demo**](https://cilginyazilim.com/kutuphane/uygulama/soft-delete-trash/) · [Kaynak Kütüphanesi](https://cilginyazilim.com/kutuphane/php-soft-delete-trash) · [cilginyazilim.com](https://cilginyazilim.com)
---
### Canlı Demo
**Kurulum yok, kayıt yok, indirme yok — tarayıcınızdan 3 saniyede deneyin.**
▲ Görsele tıklayarak demoyu açabilirsiniz
#### Çöp kutusu
Her kaydın yanında kalan gün. Üç durum, üç renk **ve üç ayrı metin**: `29 gün kaldı`, `5 gün kaldı` (uyarı), `temizlenmeye hazır`.
#### Not detayı — geri alma çakışması
Aynı başlıkta aktif bir kayıt varsa "Geri al" **baştan pasiftir** ve sebebi yazılıdır. Kullanıcıyı düğmeye bastırıp 409 göstermek, aynı bilgiyi bir adım geç vermektir.
#### Mobil görünüm
390px genişlikte **yatay kaydırma yok**. Tarih sütunu gizlenir; durum rozeti başlığın altına taşınır.
---
### Beş Kritik Karar
#### 1. "Aktif kayıt" tanımı tek yerde durur
```php
// TİPİK HATALI KOD — koşul her dosyaya kopyalanmış
$rows = $db->query("SELECT * FROM notes WHERE deleted_at IS NULL");
$count = $db->query("SELECT COUNT(*) FROM notes"); // ← unutuldu!
// BU PROJEDE — tek kaynak
function active_scope(): string { return 'deleted_at IS NULL'; }
function trash_scope(): string { return 'deleted_at IS NOT NULL'; }
```
Yukarıdaki "unutuldu" satırı hayali değil, bu kalıbın en sık üretilen hatasıdır: liste 11 kayıt gösterirken sayaç 20 der. Kullanıcı hangisine inanacağını bilmez.
Koşulu bir fonksiyonun arkasına almak, onu **değiştirilebilir** de kılar. Yarın "silinmiş ama arşivlenmemiş" gibi üçüncü bir durum gerekirse, düzeltilecek tek bir yer vardır.
#### 2. Benzersizlik yalnızca aktif kayıtlar arasındadır
```sql
-- TİPİK HATALI ŞEMA
UNIQUE KEY (title)
-- "Alışveriş" notunu çöpe attınız. Aynı başlıkla yeni bir not
-- açamıyorsunuz — çöptekiyle çakışıyor. Kullanıcı sebebini anlamaz.
-- BU PROJEDE
is_active TINYINT GENERATED ALWAYS AS
(CASE WHEN deleted_at IS NULL THEN 1 ELSE NULL END) VIRTUAL,
UNIQUE KEY uq_notes_active_title (title, is_active)
```
Numara şurada: **`NULL` değerler UNIQUE indekste çakışmaz.** Çöpteki her kaydın `is_active` değeri `NULL` olduğu için birbirleriyle de, aktif kayıtla da çakışmazlar. Aktif kayıtların hepsinde değer `1` olduğundan, aralarında yalnızca bir tanesi aynı başlığı taşıyabilir.
Bu, yumuşak silmenin en çok atlanan ayrıntısıdır — ve genellikle üründe, kullanıcı "aynı adı neden kullanamıyorum?" diye sorduğunda fark edilir.
#### 3. Geri alma çakışması bir hata değil, bir cevaptır
```php
// TİPİK HATALI KOD — ham veritabanı hatası kullanıcıya çıkar
$db->query("UPDATE notes SET deleted_at = NULL WHERE id = $id");
// → SQLSTATE[23000]: Integrity constraint violation: 1062 Duplicate entry…
// BU PROJEDE — önce sorulur, sonra cevaplanır
$chk = $db->prepare('SELECT id FROM notes WHERE title = :t AND ' . active_scope());
// çakışma varsa → 409 + "Geri almadan önce aktif olanı yeniden adlandırın."
```
Dahası: kullanıcı **düğmeye basmadan önce** öğrenir. Detay penceresi kaydı getirirken çakışmayı da sorar; varsa "Geri al" düğmesi pasif gelir ve sebebi yazar. Bir hatayı önlemek, onu güzelce göstermekten iyidir.
Kontrol ve güncelleme **tek transaction** içinde, `FOR UPDATE` kilidiyle yapılır. Yine de UNIQUE indeksin kendisi son savunma hattı olarak yerinde durur: kontrol ile güncelleme arasına giren bir istek, veritabanı seviyesinde durdurulur.
#### 4. Süre dolunca hiçbir şey kendiliğinden olmaz
```php
// SANILAN: "30 gün sonra silinir"
// GERÇEK: 30 gün sonra SİLİNMEYE UYGUN hale gelir.
// Silme işi cron'undur:
// 15 3 * * * php /yol/bin/purge.php
```
Bu ayrım arayüze de yansır: rozet "silinecek" değil **"temizlenmeye hazır"** der. Cron kurulmamışsa o kayıtlar sonsuza dek çöpte durur — ve kullanıcıya yanlış bir söz vermiş olmayız.
Arayüzdeki "Süresi dolanları temizle" düğmesi ile `bin/purge.php` **aynı** `purge_expired_trash()` fonksiyonunu çağırır. İki ayrı temizleme kodu yazmak, birini düzeltip diğerini unutmanın kesin yoludur — ve unutulan taraf cron olursa fark hiç görünmez.
#### 5. Onaydaki sayı işlemin sözleşmesidir
```php
// İSTEMCİ: kullanıcıya GÖSTERDİĞİ sayıyı geri gönderir
post('empty_trash', { expected_count: lastCount })
// SUNUCU: kendi sayar, tutmuyorsa HİÇBİR ŞEYE DOKUNMAZ
if ($current !== $expected) {
json_error('Liste değişti. Çöp kutusunda şu an ' . $current . ' not var.', 409);
}
```
"Çöp kutusundaki 12 not kalıcı silinecek" onayı, **14 kaydı silmeye yetki vermez.** Onay penceresi açıkken başka bir sekmede (ya da başka bir kullanıcı tarafından) iki kayıt daha çöpe atılmış olabilir.
Sayım ve silme **aynı transaction** içindedir; ayrı olsalardı ikisi arasında eklenen bir kayıt sayıma girmeden silinirdi.
---
### Neler Var?